fbpx

Rośliny psiankowate (Solanaceae) – dekoracyjność i zastosowanie

Kategorie:
Rośliny psiankowate - dekoracyjność i zastosowanie

Czy rośliny psiankowate (Solanaceae) kojarzą Ci się tylko i wyłącznie z smakowitym pomidorem, papryką, ziemniakiem lub oberżyną? Jeśli tak wiedz, iż warto spojrzeć na nie, nie tylko z dietetycznego ale i dekoracyjnego aspektu. Rodzina psiankowatych liczy blisko 2,5 tysiąca gatunków występujących obecnie na wszystkich kontynentach z wyjątkiem koła podbiegunowego. Wyróżniają się gromadzeniem w swoich tkankach szkodliwych alkaloidów. Wiele z nich stosowanych jest obecnie jako rośliny użytkowe.

Jedną z najpopularniejszych używek na całym świecie jest tytoń szlachetny. Wielu gatunkom przypisywane są również tajemnicze i magiczne właściwości. Do takich roślin należy mandragora, lulecznica czy bieluń dziędzierzawa. Wiele z tych roślin uprawianych jest powszechnie w gruncie, w przydomowych ogrodach, zarówno jako solitery, pnącza i elementy rabat z bylinami, czy rośliny do uprawy pojemnikowej, na balkony i tarasy.

Historia psiankowatych

Historia uprawy roślin psiankowatych jako rośliny ozdobne sięga zamierzchłych czasów, a ściślej rzecz ujmując czasów starożytnych Majów i Azteków skąd pochodzą te rośliny. Pierwotnie dojrzałe owoce pomidora, miechunki pomidorowej czy papryki rocznej stanowiły ważny składnik diety mieszkańców Ameryki Południowej i Środkowej. Do Europy dotarły w XV wieku , czyli w czasach europejskich kolonizacji. A już 100 lat później były uprawiane jako rośliny ozdobne, dekorując włoskie i hiszpańskie domostwa. Obawiano się barwnych owoców pomidora oraz zapachu samej rośliny, który odstraszał potencjalnych konsumentów. Dopiero z czasem psiankowate warzywa stały się typowymi roślinami użytkowymi.

Do Polski psiankowate sprowadziła Królowa Bona. Jednak ich konsumpcja rozwinęła się na szeroką skalę dopiero w XX wieku. Nie mniej jednak wciąż pomidory koktajlowe, papryka roczna, rośliny z gatunku Physalis czy kultywary i mieszańce papryki ostrej są uprawiane ze względu na barwne owoce o zróżnicowanej wielkości i kształcie oraz torebki osłaniające jagody. Inne gatunki o dekoracyjnych kwiatach, pędach i liściach stanowią element kompozycji kwiatowych takich jak: bukiety, dekoracje stołu, okna, element wianków kwiatowych i suchych aranżacji.

Historia psiankowatych

Dekoracyjność roślin z rodziny Solanaceae

O dekoracyjności roślin z rodziny psiankowatych decydują przede wszystkim barwne owoce o zróżnicowanym kształcie i wielkości. Przykładem roślin powszechnie stosowanych w uprawie ze względu na kolorowe jagody są trujące psianki, a także odmiany i kultywary papryki ostrej i papryki rocznej.

Psianka koralowa

Psianka koralowa (Solanum pseudocapsicum L.) to powszechna w sprzedaży roślina z rodziny Solanaceae. W Polsce występują jej dwie odmiany: ‚New Patterson’ – o owocach pomarańczowoczerwonych i ‚Goldball’ – o większych złotożółtych owocach. W sprzedaży dostępna jest również odmiana ‘Variegata’ charakteryzuje się biało-zielonymi liśćmi.

Psianka koralowa Solanum pseudocapsicum L.
Psianka koralowa Solanum pseudocapsicum L.

Psianka paprykowa

Psianka paprykowa, inaczej pieprzowa (Solanum capsicastrum L.) jest rośliną pochodzącą z Ameryki Południowej. W Polsce uprawiana jako roślina sezonowa o dekoracyjnych, czerwonych owocach. Utrzymywana w lekko nasłonecznionym lecz chłodnym miejscu na przykład na parapecie okiennym zachowuje owoce nawet do kilku miesięcy. Jeśli po owocowaniu pozostawimy roślinę w domu, z całą pewnością powtórzy ona kwitnienie i owocowanie w kolejnym sezonie.

Zarówno psianka koralowa jak i psianka paprykowa idealnie pasują do pomieszczeń w stylu orientalnym i nowoczesnym. Rośliny te idealnie sprawdzają się w uprawie na parapecie kuchennym lub łazienkowym. Psianki bardzo często mylone są z papryką roczną (Capsicum annuum) odmiany ‘Koral’. W przeciwieństwie do papryki są jednak wieloletnimi roślinami trującymi. Dlatego wręczając je bliskiej osobie upewnij się, iż zarówno zwierzęta jak i dzieci nie będą miały z nimi kontaktu.

Papryka roczna

Papryka roczna, znana pod nazwą pieprzowiec roczny. To roślina o jadalnych i zarazem dekoracyjnych owocach. Zarówno duże owoce papryk stosowane w towarowej uprawie jak i te o mniejszych owocach (odmiana ‘Koral’ i ‘Poupila’) mogą stanowić ciekawą dekorację ogrodu. Papryka roczna posadzona na rabacie z bylinami z pewnością będzie ciekawym rozwiązaniem i uzupełnieniem całej kompozycji. Jej owoce występują w szerokiej gamie kolorystycznej. Powszechne w uprawie są odmiany o kremowobiałych, żółtych, pomarańczowych, czerwonych oraz fioletowych jagodach.

 W Ameryce Północnej popularnymi odmianami papryki są ‘Christmas Greeting’ oraz ‘Fiesta’. Ich owoce dojrzewają jesienią i zimą, dlatego w USA są nazywane pieprzem lub papryczką Bożonarodzeniową, gdzie rośliny te z powodzeniem dorównują dekoracyjnością tradycyjnym choinkom czy poinsecji. W Polsce nie zyskały jeszcze popularności jako świąteczne rośliny i zwykle pojawiają się w sprzedaży dopiero od lutego.

Papryka roczna

Cenione ze względu na dekoracyjność są również odmiany i kultywary papryki ostrej: Jalapeno, Cayenne i Naga Jolokia. Owoce tych roślin są jadalne i bardzo ostre, ze względu na dużą zawartość kapsaicyny (alkaloidu odpowiedzialnego za piekący smak owoców papryki).

Papryka Jalapeno

Jalapeno to nie tylko jedne z najbardziej ostrych papryk na świecie. To także piękne i oryginalne rośliny ozdobne. Na jednej roślinie w ciągu sezonu może pojawić się do 30-35 owoców. Paprykę jalapeno można uprawiać w domowych warunkach przez wysiew nasion. Na rynku można obecnie spotkać mieszankę nasion papryczek jalapeno o różnej barwie owoców. Taki mix sprzedawany jest pod nazwą ‘Rainbow’. Owoce, w miarę dojrzewania zmieniają barwę od kremowobiałej, poprzez żółtą, pomarańczową, czerwoną, aż do fioletowej.

Papryka Jalapeno
Papryka jalapeno

Ostra papryka czerwona

Odmianą ostrej papryki czerwonej o bardzo oryginalnym wyglądzie jest ‘Peter Pepper’, zwana także grzeszną papryką ze względu na swój kształt. Zdobycie nasion tej odmiany jest niezwykle trudne, gdyż jedynie 50% owoców tej odmiany ma prawidłowy kształt. Kolejną popularną odmianą papryki ostrej jest ‘Fish Pepper’ o mozaikowatych biało-zielonych liściach oraz dwubarwnych jagodach.

Odmianą ostrej papryki czerwonej o bardzo oryginalnym wyglądzie jest ‘Peter Pepper’, zwana także grzeszną papryką ze względu na swój kształt. Zdobycie nasion tej odmiany jest niezwykle trudne, gdyż jedynie 50% owoców tej odmiany ma prawidłowy kształt. Kolejną popularną odmianą papryki ostrej jest ‘Fish Pepper’ o mozaikowatych biało-zielonych liściach oraz dwubarwnych jagodach.

Ostra papryka czerwona - chilli
Ostra papryka czerwona - chilli

Kolcowój pospolity

Kolcowój pospolity
Kolcowój pospolity

Kolejnym przykładem rośliny o dekoracyjnych owocach jest Lycium barbarum, czyli kolcowój pospolity zwany również szkarłatnym. Owoce kolcowoja są sprzedawane w sklepach ze zdrową żywnością jako superfood, pod nazwą ‘jagody goi’. Owoce kolcowoja od stuleci wykorzystywane są w tradycyjnej medycynie chińskiej. W warunkach naturalnych kolcowój występuje na terenie Chin. Jednak z powodzeniem może być uprawiany również na terenie Polski. Jest to bardzo gęsty krzew o przewieszających się pędach, dorastających do 2-3 m długości.

Niepozorne, fioletowe kwiaty kolcowoja pojawiają się na roślinie od maja do września. Zaś dekoracyjne czerwonopomarańczowe owoce, ukazują się na roślinie od sierpnia do października. Cała roślina jest trująca, włącznie z niedojrzałymi owocami. Kolcowój jako pionierski krzew o niewielkich wymaganiach sadzony jest w Polsce w celu stabilizacji stromych zboczy oraz skarp i nasypów. Często wykorzystywany jest również do rekultywacji zdegradowanych terenów.

Dekoracyjne torebki Physalis L.

Physalis L. miechunka psiankowate
Torebki Physalis alkekengi L.

Rośliny należące do rodzaju Physalis L. (Miechunka) charakteryzują się oryginalnymi torebkami, które osłaniają znajdującą się w ich wnętrzu jagodę. Większość miechunek pochodzi z rejonów Ameryki Środkowej. Zaś miechunka rozdęta (Physalis alkekengi L.) jest jedynym gatunkiem, który naturalnie występuje na terenie Europy Wschodniej oraz Azji. Uprawiane ze względu na jadalne owoce są między innymi takie gatunki jak: miechunka pomidorowa (Physalis ixocarpa Brot ex Hornem.), miechunka peruwiańska (Physalis peruviana), miechunka rozdęta (Physalis alkekengi L.) oraz Physalis pruinos L. Rośliny te wytwarzają smaczne owoce, które dopiero po osiągnięciu dojrzałości są jadalne. Niedojrzałe jagody, podobnie jak całe rośliny są trujące, ponieważ wytwarzają szkodliwe alkaloidy.

Miechunka rozdęta

Miechunka rozdęta psiankowate
Miechunka rozdęta
Miechunka rozdęta popularnie nazywana garliczką lub pęcherzycą została sprowadzona do Europy w XIX wieku. Wciągu sezonu wegetacyjnego jest niepozorną byliną, której walory dekoracyjne doceniane są jesienią. We wrześniu i październiku, początkowo zielone ‘lampiony’ (torebki) osłaniające jagody zaczynają wybarwiać się na żółto i pomarańczowo, w zależności od odmiany. Tak zwane ‘chińskie lampiony’ pozostają wybarwione na roślinie nawet gdy zgubi ona liście. Często w tym okresie ścina się pędy miechunki rozdętej , które służą do sezonowych, jesienny aranżacji kwiatowych jak bukiety czy wianki. Ścięte ‘lampiony’ można wykorzystać także do zasuszenia i tworzenia suchych bukietów. Po zasuszeniu torebki miechunki rozdętej mogą być szkieletowane, a następnie złocone i wykorzystywane w kompozycjach bożonarodzeniowych.
Szkieletowane torebki miechunki
Szkieletowane torebki miechunki rozdętej

Karłową odmianą miechunki rozdętej jest ‘Zwerg’, dorastająca do 30 cm wysokości. Dzięki tak małym rozmiarom może być ona z powodzeniem uprawiana na obrzeżach rabat oraz w pojemnikach, dekorując jesienne tarasy i balkony.

Miechunka Peruwiańska

Miechunka peruwiańska
Miechunka peruwiańska

Nieco mniej dekoracyjne, ale równie piękne torebki wytwarza miechunka peruwiańska, która uprawiana jest głównie ze względu na smaczne i coraz bardziej popularne na sklepowych pułkach mini jagody w ‘papierowej otoczce’. Podczas uprawy zarówno miechunka peruwiańska jak i miechunka pomidorowa będą idealnie prezentować się na tle innych roślin. Mimo niepozornych kwiatów rośliny zachwycają pięknymi okrywami owoców, które z pewnością wzbudzą zaciekawienie obserwatorów. Uprawiając miechunkę pomidorową warto zwrócić uwagę na odmiany o fioletowym wybarwieniu owoców. Polecaną przeze mnie odmiany to ‘Purple’ i ‘Purple De Milpa’. Wytwarzają one purpurowe, wręcz czarne owoce w okresie pełnej dojrzałości owoców.

Physalis pruinosa L.

Physalis pruinosa L. jest często określana mniejszą siostrą miechunki peruwiańskiej. W Niemczech nazywana jest ‘ananasową jagodą’, gdyż przypomina smakiem dojrzały i aromatyczny owoc ananasa. Z kolei łacińska nazwa gatunkowa ‘pruina’ oznacza szron i zapewne nawiązuje do filcowato owłosionej torebki osłaniającej jagodę.

Ozdobne kwiaty roślin psiankowatych

Ozdobne kwiaty roślin psiankowatych

Psianka Rantonettiego (Lycianthes rantonnetti)

Rośliny psiankowate to także rośliny o dekoracyjnych kwiatach. Przykładem może być psianka Rantonettiego (Lycianthes rantonnetyii), nie bez powodu jest nazywana ‘szafirową burzą’ ze względu na drobne, fioletowoniebieskie kwiaty okrywające roślinę od maja do października. Roślina ta pochodzi z Ameryki Łacińskiej i w warunkach klimatycznych Polski uprawiana jest tylko i wyłącznie jako roślina doniczkowa. Oprócz odmian niebieskich kwiatach, w uprawie można spotkać także odmiany kwitnące na biało.

Psianka jaśminowa (Solanum jasminoides)

Solanum jasminoides psiankowate
Solanum jasminoides

Psianka jaśminowa (Solanum jasminoides) to egzotyczna roślina o przewieszających się, wiotkich pędach. W związku z czym może być sadzona w wiszących koszach. Kwiaty psianki są bardzo podobne do kwiatów jaśminu wielkokwiatowego (niestety nie pachną). Dzięki długim i wiotkim pędom, może być uprawiana jak pnącze. Roślina ta nie wytwarza jednak organów czepnych, dlatego jej pędy należy samodzielnie przypinać do podpór.

Datura drzewiasta (Brugmansja)

Datura drzewiasta - brugmansja
Datura drzewiasta (Brugmansja)

Przykładem kolejnej rośliny z rodziny Solanaceae jest datura drzewiasta (Brugmansja), nazywana popularnie ‘trąbami anielskimi’. Datura, ze względu na owalne, ciemnozielone liście oraz piękne i duże kwiaty polecana jest do uprawy w pojemnikach ustawionych na balkonie, tarasie oraz w ogrodzie. Ze względu na olbrzymie walory dekoracyjne zalecana jest ekspozycja rośliny jako soliter. Uprawiając daturę, należy pamiętać iż cała roślina jest silnie trująca. Uczulenie może powodować nawet kontakt z sokiem komórkowym wydzielanym przez roślinę z uszkodzonych tkanek.

Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium L.)

Bieluń dziędzierzawa Datura Stramonium
Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium L.)

Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium L.) to epekofit, czyli roślina która stosunkowo niedawno pojawiła się w naszej strefie klimatycznej i ze względu na sprzyjające warunki stała się pospolitą rośliną ruderalną. Dekoracyjne duże, białe kwiaty bielunia wpływają na uprawę tej rośliny. Cała roślin ma silne właściwości narkotyzujące. Również sam zapach kwiatów bielunia wpływa odurzająco. Nasiona bielunia znajdują się w dużych, twardych torebkach z kolczastymi wypustkami, które po wysuszeniu mogą posłużyć jako susz dekoracyjny.

Tytoń oskrzydlony (Nicotiana alata L.)

Tytoń oskrzydlony Nicotiana Alata
Tytoń oskrzydlony (Nicotiana alata L.)

Tytoń oskrzydlony (Nicotiana alata L.) to jednoroczna roślina, osiągająca do 80 cm wysokości. Kwitnie od czerwca do jesiennych przymrozków. Pachnące kwiaty, w zależności od odmiany mają barwę od kremowobiałej przez żółtą, różową, aż do fioletoworóżowej. Tytoń oskrzydlony idealnie nadaje się do uprawy na rabatach bylinowych, szczególnie w bliskim sąsiedztwie relaksacyjnych kącików. Z kolei tytoń Sandera, osiągający do 30-40 cm wysokości to doskonała propozycja do uprawy w pojemnikach, na balkonach, tarasach oraz na obwódki rabat.

Petunia ogrodowa

Petunia ogrodowa psiankowate
Petunia ogrodowa

Popularną rośliną ozdobną z rodziny psiankowatych jest petunia ogrodowa (Petunia x hybryda), która jest mieszańcem dwóch gatunków petunii: Petunia axillaris i Petunia violacea. Barwne kwiaty petunii, pojawiające się na roślinach od maja do jesiennych przymrozków stanowią doskonałą dekorację kwietników i skrzynek balkonowych, a także ogrodowych rabat. Szczególną popularnością cieszą się odmiany petunii o długich, przewieszających się pędachsurfinie. Ze względu na pokrój sur finie prezentują się najlepiej w skrzynkach i wiszących doniczkach.

Nikandra miechunkowa (Nicandra physaloides)

Nikandra Nicandra Physolaides
Nikandra miechunkowa (Nicandra physolaides)

Nikandra miechunkowa, wzdętka miechunkowa (Nicandra physaloides) uprawiana w Polskich ogrodach wygląda jak egzotyczna roślina o dzwonkowatych, lawendowych kwiatach oraz dekoracyjnych fioletowo-zielonych torebkach osłaniających owoc. Ojczyzną nikandry jest Peru, gdzie roślina ta traktowana jest jako pospolity chwast. Ze względu na zawartość laktonów steroidowych odstrasza owady. Gdy roślina zaschnie jej łodygi z owocami można wykorzystywać do tworzenia suchych aranżacji.

Tujałka zmienna (Salpiglossis sinuata L.)

Tujałka zatokowa, tujałka zmienna (Salpiglossis sinuata L.) to atrakcyjna, jednoroczna roślina o szerokim zastosowaniu. Polecana jest do uprawy na rabatach kwiatowych, w towarzystwie niższych roślin, które przysłonią jej długie pędy. Idealnie nadaje się do uprawy w skrzynkach i pojemnikach ustawionych na balkonie i tarasie. Ze względu na atrakcyjne kwiatostany może być uprawiana na kwiat cięty.

Szkodliwość i toksyczność roślin z rodziny psiankowatych

Niemalże wszystkie gatunki roślin należących do rodziny Solanaceae posiadają trujące związki – glikoalkaloidy. Najpopularniejszymi alkaloidami występującymi u roślin psiankowatych są: tomatyna i solanina. Według wielu badań ich podstawowym zadaniem jest ochrona roślin przed agrofagami, o czym świadczy kumulacja tych związków w uszkodzonych tkankach ziemniaka. Występują we wszystkich organach roślin, począwszy od korzenia przez łodygę, liście, kwiaty oraz niedojrzałe owoce. Sugeruje się, iż czynnikiem indukującym występowanie glikoalkaloidów jest światło.

Zarówno zawartość tomatyny jak i solaniny w roślinach jest zależna od gatunku, odmiany, metody i stanowiska uprawy, a także stanu fizjologicznego rośliny.

Tomatyna wykazuje zbliżone do solaniny działanie toksyczne, jest jednak od niej mniej trująca. Liczne badania prowadzone na myszach, wskazują iż śmiertelna dawka tomatyny wynosi 1000 mg na kg masy ciała. Niedojrzałe owoce pomidora jadalnego mogą powodować zatrucia u ludzi i zwierząt, dlatego przy spożywaniu mieszanek, konfitur i kiszonek z ‘zielonych pomidorów’ należy wybierać tylko te owoce, które osiągnęły już fazę ‘owoców zielonych wyrośniętych’.

Tworząc sezonowe dekoracje z udziałem owoców papryki ostrej warto zwrócić uwagę na wykorzystanie dekoracji oraz stanowisko w którym zostanie ona wyeksponowana. Dekoracji z ostrych papryk należy unikać w pomieszczeniach, w których będą mieć z nimi bezpośredni kontakt małe dzieci oraz zwierzęta. O ostrości owoców papryk świadczy zawartość alkaloidu – kapsaicyny, której zawartość jest ściśle powiązana z odmianą, a także fazą rozwoju rośliny. Najobficiej występuje w łożyskowej tkance, która podtrzymuje nasiono. Stąd przenika do innych tkanek owocu nadając mu specyficzny ostry smak. Obecność kapsaicyny wynika z ochrony roślin przed roślinożercami oraz grzybami.

Podsumowanie

Gatunki należące do rodziny Solanaceae to nie tylko popularne rośliny użytkowe takie jak: pomidor czy papryka. To także dekoracyjne rośliny, które uprawiane są ze względu na piękne kwiaty, barwne torebki oraz przewieszające się pędy. Sposobów wykorzystania psiankowatych jest wiele. We florystyce i bukieciarstwie można wykorzystywać każdy element rośliny.

Jednak na szczególną uwagę zasługują torebki gatunków z rodzaju Physalis, które można wykorzystać zarówno do żywych jak i martwych aranżacji, do dekoracji sezonowych i okolicznościowych.

Z kolei petunie ogrodowe, czy tujałka zatokowa mogą być wykorzystane do tworzenia barwnych nasadzeń zdobiących balkony i tarasy oraz sezonowe obsadzenia koszy i donic. Możliwości dekoracyjnego zastosowania psiankowatych jest wiele, należy jednak pamiętać, aby zachować szczególną ostrożność w pomieszczeniach i obiektach, w których zarówno dzieci jak i zwierzęta mogą mieć bezpośredni kontakt z tymi pięknymi roślinami.

Dekoracja z miechunki psiankowate

Udostępnij

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on reddit
Share on whatsapp
Share on skype
Share on email

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

PODOBNE WPISY

Piwonia krolowa letnich ogrodow

Piwonia – królowa letnich ogrodów

Piwonia (Paeonia L.) to wdzięczna roślina, która pojawiła się w europejskich ogrodach w XVIII wieku. Jej ojczyzną są Chiny, gdzie była uprawiana jako roślina o cennych właściwościach leczniczych. W ogrodzie uprawiamy najczęściej kultywary piwonii chińskiej, które zachwycają bogactwem barw.

Czytaj więcej »